توهین درجه چند است؟

در قانون مجازات اسلامی ایران، توهین ساده به اشخاص عادی، جرم درجه شش محسوب می شود که مجازات آن جزای نقدی است. این درجه بندی نشان دهنده جایگاه این جرم در نظام کیفری کشور و میزان شدت مجازات آن بر اساس قوانین و مقررات مصوب سال ۱۴۰۳ است.

جرم توهین، یکی از جرائم علیه حیثیت معنوی اشخاص به شمار می رود که قانون گذار برای صیانت از کرامت انسانی، آن را مورد جرم انگاری قرار داده است. شناخت ابعاد مختلف این جرم، از جمله عناصر تشکیل دهنده، انواع آن و مجازات های مربوطه، برای شهروندان، دانشجویان حقوقی و فعالان عرصه قضایی از اهمیت بالایی برخوردار است. این مقاله با هدف ارائه یک تحلیل جامع و مستند به قوانین جاری، به بررسی نظام درجه بندی مجازات ها و جایگاه ویژه جرم توهین در این ساختار می پردازد. همچنین، به تفصیل مجازات های جزای نقدی، به ویژه در سال ۱۴۰۳، و انواع خاص توهین با مجازات های شدیدتر را تشریح خواهد کرد تا ابهامات موجود در این حوزه برطرف شود.

درک نظام درجه بندی مجازات ها در قانون ایران (مقدمه ای بر ماده ۱۹)

نظام حقوقی ایران، به منظور ایجاد وحدت رویه و شفافیت در تعیین مجازات ها و همچنین امکان اعطای تخفیف یا تعلیق، سیستمی از درجه بندی مجازات ها را در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ پیش بینی کرده است. این نظام، که با استناد به ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی تعریف می شود، مجازات ها را بر اساس شدت و نوع، به هشت درجه تقسیم می کند.

مفهوم درجه در قانون مجازات اسلامی

«درجه» در قانون مجازات اسلامی، معیاری برای طبقه بندی مجازات های تعزیری است. این تقسیم بندی نه تنها به تعیین شدت مجازات کمک می کند، بلکه در اعمال قواعدی همچون تخفیف مجازات، تعلیق، آزادی مشروط، مرور زمان و صلاحیت دادگاه ها نیز نقش کلیدی ایفا می کند. هر چه درجه مجازات کمتر باشد (مثلاً درجه یک)، شدت آن بیشتر و هر چه بیشتر باشد (مثلاً درجه هشت)، از شدت آن کاسته می شود.

جدول کامل درجات مجازات در قانون ایران

جدول زیر، خلاصه ای از درجات مجازات های تعزیری را بر اساس ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی ارائه می دهد:

درجه	حبس	جزای نقدی	شلاق	سایر مجازات ها (مانند محرومیت از حقوق اجتماعی)
درجه ۱	بیش از ۲۵ سال	بیش از ۱ میلیارد ریال	ندارد	محرومیت دائم از حقوق اجتماعی
درجه ۲	بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال	بیش از ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد ریال	ندارد	محرومیت دائم از برخی حقوق اجتماعی
درجه ۳	بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال	بیش از ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیون ریال	ندارد	محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال
درجه ۴	بیش از ۵ تا ۱۰ سال	بیش از ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون ریال	ندارد	محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۵ تا ۱۰ سال
درجه ۵	بیش از ۲ تا ۵ سال	بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون ریال	۹۱ تا ۱۲۴ ضربه	محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۲ تا ۵ سال
درجه ۶	بیش از ۶ ماه تا ۲ سال	بیش از ۲۰ تا ۵۰ میلیون ریال	۳۱ تا ۹۰ ضربه	محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۶ ماه تا ۲ سال
درجه ۷	۹۱ روز تا ۶ ماه	بیش از ۱۰ تا ۲۰ میلیون ریال	۱۱ تا ۳۰ ضربه	محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۳ ماه تا ۶ ماه
درجه ۸	تا ۹۱ روز	تا ۱۰ میلیون ریال	۱ تا ۱۰ ضربه	محرومیت از حقوق اجتماعی تا ۳ ماه

نکته: مبالغ جزای نقدی در این جدول، مبنای قانونی اولیه را نشان می دهند و در طول زمان بر اساس نرخ تورم تعدیل می شوند. این تعدیلات نقش مهمی در تعیین میزان جزای نقدی درجه شش ۱۴۰۳ دارند.

اهمیت درجه بندی مجازات ها

این درجه بندی به دلایل متعددی حائز اهمیت است: اولاً، به قانون گذار اجازه می دهد تا در جرائم مختلف، متناسب با شدت آنها، مجازات های مشخصی را تعیین کند. ثانیاً، برای قضات ابزاری فراهم می آورد تا در صدور احکام، اصول تناسب جرم و مجازات را رعایت کنند. ثالثاً، در فرآیندهای پس از صدور حکم، مانند تجدیدنظر، تخفیف، تعلیق و آزادی مشروط، نقش محوری ایفا می کند. به عنوان مثال، امکان تعلیق مجازات یا آزادی مشروط برای جرائم با مجازات های درجه بالاتر، محدودتر است.

توهین ساده (توهین به اشخاص عادی) درجه چند است؟

یکی از پرتکرارترین سوالات در حوزه حقوق کیفری، به ویژه برای عموم مردم، مربوط به مجازات توهین در قانون جدید و درجه بندی آن است. توهین ساده، که به معنای اهانت به اشخاص عادی است، جایگاه مشخصی در نظام درجه بندی مجازات های ایران دارد.

پاسخ مستقیم: توهین ساده مستوجب جزای نقدی درجه شش است

بر اساس ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، که در تاریخ ۱۳۹۹/۰۲/۲۳ اصلاح شده است، توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه شش خواهد بود. این تغییر، در راستای سیاست های کلی کاهش مجازات حبس تعزیری صورت گرفته است.

جزای نقدی درجه شش در سال ۱۴۰۳

میزان دقیق جزای نقدی درجه شش در سال ۱۴۰۳، با توجه به تعدیلات مبالغ مجازات نقدی که هر سه سال یکبار بر اساس نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی و با پیشنهاد وزیر دادگستری و تصویب هیئت وزیران صورت می گیرد (ماده ۲۸ ق.م.ا)، تغییر یافته است.

بر این اساس، میزان جزای نقدی درجه شش در سال ۱۴۰۳، بیش از دویست میلیون (۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تا هشتصد میلیون (۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تعیین گردیده است. این مبلغ به طور قابل توجهی نسبت به مبالغ اولیه پیش بینی شده در ماده ۱۹ (بیش از ۲۰ میلیون ریال تا ۸۰ میلیون ریال) افزایش یافته است که نشان دهنده تاثیر نرخ تورم بر تعدیل مجازات های نقدی است.

عناصر تشکیل دهنده جرم توهین ساده

تحقق جرم توهین، مستلزم وجود سه عنصر اصلی است:

۱. عنصر قانونی

عنصر قانونی جرم توهین ساده، همان ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است که عمل توهین آمیز را جرم انگاری کرده و برای آن مجازات تعیین نموده است. این ماده، عمل توهین را شامل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک می داند، اما با به کار بردن عبارت از قبیل، دامنه آن را به مصادیق دیگری نیز گسترش می دهد.

۲. عنصر مادی

عنصر مادی جرم توهین، شامل هرگونه رفتار مجرمانه است که به صورت گفتار، نوشتار، رفتار یا اشارات موهن بروز پیدا کند. برخی از مصادیق این رفتارها عبارتند از:

• فحاشی و به کار بردن الفاظ رکیک.
• پرتاب آب دهان به سمت کسی.
• هر نوع عملی که از نظر عرف، وهن آور و تحقیرکننده تلقی شود.

اهمیت دارد که رفتار مجرمانه یک فعل مثبت باشد، یعنی با انجام دادن عملی صورت گیرد، نه با ترک فعل. همچنین، توهین آمیز بودن رفتار باید از نظر عرف جامعه قابل تشخیص باشد. صرف خشم یا ادبیات تند، لزوماً توهین کیفری محسوب نمی شود، بلکه باید ماهیت تحقیرآمیز داشته باشد.

تشخیص توهین آمیز بودن یک لفظ یا رفتار، با در نظر گرفتن عرف و عادت، زمان و مکان و شخصیت طرفین، با دادگاه است.

۳. عنصر معنوی (روانی)

عنصر معنوی جرم توهین، شامل قصد مجرمانه یا سوء نیت عام مرتکب است. برای تحقق این جرم، لازم است:

• متهم قصد انجام رفتار توهین آمیز را داشته باشد (عمد در فعل).
• متهم به توهین آمیز بودن رفتار خود آگاه باشد.

جرم توهین، یک جرم مطلق است؛ یعنی صرف انجام فعل توهین آمیز برای تحقق آن کافی است و نیازی به این نیست که طرف مقابل حتماً از توهین متأثر شده باشد یا قصد ایراد ضرر خاصی وجود داشته باشد. عدم آگاهی از معنای توهین آمیز یک لفظ، می تواند موجب عدم تحقق عنصر معنوی و در نتیجه، عدم جرم تلقی شدن رفتار شود.

شرایط تحقق توهین ساده

برای اینکه یک رفتار توهین آمیز به عنوان جرم توهین ساده شناخته شود، باید شرایط خاصی رعایت شود:

1. مخاطب، شخص حقیقی و زنده باشد: توهین باید به یک فرد حقیقی که در قید حیات است، صورت گیرد. توهین به مردگان تنها در صورتی جرم محسوب می شود که عرفاً توهین به بازماندگان آن ها تلقی شود.
2. مخاطب معین و مشخص باشد: توهین نباید به یک گروه کلی و نامشخص (مانند معلمان یا پزشکان) باشد، مگر اینکه تعداد افراد گروه کم و قابل تشخیص باشد و توهین به آن ها مصداق پیدا کند.
3. لزوم علنی یا حضوری بودن: توهین باید یا در حضور بزه دیده اتفاق بیفتد (حضوری) یا در حضور دیگران یا در مکانی عمومی (علنی). توهین از طریق پیامک، ایمیل، تماس تلفنی یا فضای مجازی نیز مشمول توهین حضوری یا علنی محسوب می شود.
4. عدم شمول اشخاص حقوقی: ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، به اشخاص حقیقی اشاره دارد و توهین به اشخاص حقوقی (مانند شرکت ها، سازمان ها و ادارات) را در بر نمی گیرد، هرچند برخی حقوق دانان با استناد به مواد قانونی دیگر، معتقد به امکان وقوع توهین نسبت به اشخاص حقوقی هستند.

انواع توهین و مجازات های خاص (فراتر از درجه شش)

علاوه بر توهین ساده که مشمول جزای نقدی درجه شش است، قانون مجازات اسلامی انواع دیگری از توهین را نیز پیش بینی کرده که به دلیل اهمیت خاص موضوع یا جایگاه اشخاص مورد توهین، مجازات های شدیدتری برای آن ها در نظر گرفته شده است.

۳.۱. جرم قذف

قذف، یکی از جرائم حدی است که شدت مجازات آن به مراتب بیشتر از توهین ساده است. قذف به معنای نسبت دادن زنا یا لواط به شخص دیگری است. مجازات قذف بر اساس ماده ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی، حد قذف (۸۰ ضربه شلاق) است. این مجازات حدی، تنها در صورتی اعمال می شود که شرایط خاصی از جمله عاقل، بالغ، مسلمان و مشخص بودن شخص مورد قذف و عدم تظاهر وی به زنا یا لواط وجود داشته باشد. در غیر این صورت، می تواند به مجازات تعزیری (شلاق یا جزای نقدی) تبدیل شود و از شمول حد خارج گردد. تفاوت اصلی آن با توهین در محتوای نسبت داده شده است؛ در قذف، نسبت زنا یا لواط به صراحت داده می شود.

۳.۲. توهین به مقامات و کارکنان دولتی (ماده ۶۰۹ ق.م.ا. تعزیرات)

توهین به مقامات و کارکنان دولتی، به دلیل اهمیت جایگاه و وظایف آن ها و حفظ حرمت نظام اداری، با مجازات شدیدتری مواجه است. بر اساس ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، هر کس با توجه به سمت، به یکی از افراد زیر توهین کند، در صورتی که این توهین در حین انجام وظیفه یا به سبب آن باشد، مجازات خواهد شد:

• رؤسای سه قوه (رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس قوه قضائیه)
• معاونان رئیس جمهور، وزرا
• نمایندگان مجلس شورای اسلامی و نمایندگان مجلس خبرگان
• اعضای شورای نگهبان، قضات، اعضای دیوان محاسبات
• کارکنان وزارتخانه ها، موسسات و شرکت های دولتی و شهرداری ها

مجازات این نوع توهین، حبس از ۴۵ روز تا ۳ ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق یا جزای نقدی از ۲ میلیون تا ۲۵ میلیون ریال است. این مجازات ها، که نسبت به توهین ساده شدیدتر هستند، نشان دهنده اهمیت حفظ حرمت و اقتدار کارکنان و مقامات در حین انجام وظیفه عمومی است.

۳.۳. توهین به مقدسات اسلام (ماده ۵۱۳ ق.م.ا. تعزیرات)

توهین به مقدسات اسلامی، جرمی بسیار جدی با مجازات سنگین است. ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مقرر می دارد: هر کس به مقدسات اسلام و یا هر یک از انبیاء عظام یا ائمه طاهرین(ع) یا حضرت صدیقه طاهره(س) اهانت نماید، اگر مشمول حکم ساب النبی باشد اعدام می شود و در غیر این صورت به حبس از ۱ تا ۵ سال محکوم خواهد شد. این ماده، اهمیت حفظ حرمت مقدسات دینی را به وضوح نشان می دهد و مجازات هایی از حبس تا اعدام را در پی دارد. لازم به ذکر است که این جرم تنها شامل مقدسات اسلام است و توهین به مقدسات سایر ادیان تنها در صورتی مشمول این ماده می شود که از مقدسات اسلام نیز به شمار روند.

۳.۴. توهین به بنیان گذار جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری (ماده ۵۱۴ ق.م.ا. تعزیرات)

توهین به جایگاه بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری، به دلیل اهمیت سیاسی و اجتماعی این جایگاه ها، مجازات ویژه ای دارد. بر اساس ماده ۵۱۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، هر کس به حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری اهانت نماید، به حبس از ۶ ماه تا ۲ سال محکوم خواهد شد. این مجازات، صرف نظر از ماهیت توهین آمیز بودن فعل، به دلیل جایگاه ویژه اشخاص مورد اهانت، اعمال می شود.

۳.۵. توهین به زن و کودک در اماکن عمومی (ماده ۶۱۹ ق.م.ا. تعزیرات)

قانون گذار برای حمایت از گروه های آسیب پذیر جامعه، از جمله زنان و کودکان، توهین به آن ها را در اماکن عمومی جرم انگاری کرده است. ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مقرر می دارد: هر کس در اماکن عمومی یا معابر، متعرض یا مزاحم اطفال یا زنان گردد یا با الفاظ و حرکات مخالف شئون و حیثیت به آنان توهین نماید، به حبس از ۲ تا ۶ ماه و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. این مجازات، با هدف تضمین امنیت و آرامش زنان و کودکان در فضای عمومی، وضع شده است.

۳.۶. توهین پیامکی، تلفنی و در فضای مجازی

با گسترش فناوری و استفاده از ابزارهای ارتباطی نوین، جرم توهین نیز می تواند در بسترهای دیجیتال رخ دهد. توهین پیامکی، تلفنی و در فضای مجازی، به دلیل علنی بودن یا حضوری تلقی شدن، مشمول ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی و در نتیجه جزای نقدی درجه شش است.

علاوه بر این، در مواردی که توهین از طریق مزاحمت تلفنی (ماده ۶۴۱ قانون مجازات اسلامی) صورت گیرد، ممکن است مجرم به مجازات حبس از یک تا شش ماه نیز محکوم شود. اثبات این نوع توهین، نیازمند جمع آوری ادله الکترونیکی مانند پیامک ها، فایل های صوتی یا تصویری، ایمیل ها و گزارش های پلیس فتا است که چالش های خاص خود را دارد.

۳.۷. فحاشی ناموسی

فحاشی ناموسی، اصطلاحی عرفی است که به نسبت دادن الفاظ رکیک و توهین آمیز به اعضای خانواده یا ناموس یک شخص اشاره دارد. این نوع فحاشی، می تواند بسته به نوع الفاظ به کار برده شده، تحت عناوین حقوقی مختلفی قرار گیرد:

• در صورت شمول قذف: اگر الفاظ به کار برده شده صراحتاً نسبت زنا یا لواط را به همراه داشته باشد، مشمول جرم قذف (۸۰ ضربه شلاق) خواهد بود.
• در صورت عدم شمول قذف: اگر الفاظ رکیک باشد اما نسبت زنا یا لواط صریح نباشد، این عمل تحت عنوان توهین ساده (ماده ۶۰۸) و جزای نقدی درجه شش مجازات می شود.

تشخیص مصداق قذف یا توهین عادی، با قاضی پرونده است و نیاز به بررسی دقیق الفاظ و قرائن موجود دارد.

نحوه شکایت و اثبات جرم توهین

برای فردی که مورد توهین قرار گرفته است، آگاهی از مراحل قانونی و نحوه اثبات جرم، امری ضروری است. فرآیند شکایت از جرم توهین، مانند سایر جرائم کیفری، دارای مراحلی است که از دادسرا آغاز و تا دادگاه ادامه می یابد.

مراحل شکایت

طرح شکایت برای جرم توهین شامل مراحل زیر است:

1. تنظیم شکوائیه: نخستین گام، تنظیم شکوائیه ای دقیق است که در آن مشخصات شاکی، مشخصات متهم (در صورت اطلاع)، شرح واقعه توهین آمیز، زمان و مکان وقوع جرم و ادله موجود به صورت کامل ذکر شود.
2. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: شکوائیه تنظیم شده باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای مربوطه ارسال گردد.
3. رسیدگی در دادسرا: پس از ثبت شکایت، پرونده به یکی از شعب دادسرا ارجاع می شود. بازپرس یا دادیار در این مرحله به تحقیق و جمع آوری ادله می پردازند. در صورت احراز وقوع جرم و کافی بودن ادله، قرار جلب به دادرسی صادر و با تأیید دادستان، کیفرخواست صادر می شود. در غیر این صورت، قرار منع تعقیب صادر خواهد شد.
4. رسیدگی در دادگاه: با صدور کیفرخواست، پرونده به دادگاه کیفری دو ارجاع می یابد. دادگاه وقت رسیدگی تعیین کرده و به طرفین ابلاغ می شود. قاضی در جلسه رسیدگی، به اظهارات طرفین و ادله ارائه شده توجه می کند و پس از بررسی، حکم مقتضی را صادر می نماید.
5. امکان تجدیدنظرخواهی: حکم صادر شده توسط دادگاه بدوی، معمولاً ظرف ۲۰ روز قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان است. حکم صادره از دادگاه تجدیدنظر قطعی و لازم الاجرا خواهد بود.

ادله اثبات جرم

اثبات جرم توهین، نیازمند ارائه دلایل و مدارک معتبر است. مهمترین ادله اثبات جرم در این زمینه عبارتند از:

• اقرار متهم: اقرار صریح و آگاهانه متهم به ارتکاب جرم توهین، یکی از قوی ترین ادله اثبات است.
• شهادت شهود: شهادت افراد عادل و مطلع که شاهد وقوع جرم توهین بوده اند، می تواند در اثبات جرم مؤثر باشد.
• علم قاضی: علم قاضی که از طریق شواهد و امارات گوناگون حاصل می شود، نقش بسزایی در اثبات جرم دارد. این شواهد می توانند شامل پیامک ها، فایل های صوتی یا تصویری، ایمیل ها، نامه ها، نوشته های منتشر شده در فضای مجازی و گزارش های ضابطین قضایی (مانند پلیس فتا) باشند. جمع آوری و ارائه این ادله به صورت مستند و قابل استناد، کلید موفقیت در پرونده های توهین است.

اهمیت مشاوره حقوقی

پیچیدگی های حقوقی و قضایی مربوط به جرم توهین، لزوم بهره گیری از مشاوره و وکالت وکیل متخصص را در تمامی مراحل پرونده، از تنظیم شکوائیه تا دفاع در دادگاه، دوچندان می کند. یک وکیل مجرب می تواند با آگاهی از قوانین و رویه های قضایی، بهترین راهکار را برای دفاع از حقوق موکل خود ارائه دهد و فرآیند دادرسی را تسهیل نماید.

نتیجه گیری

جرم توهین، با وجود سادگی در ظاهر، دارای ابعاد حقوقی و قضایی گسترده ای است که شناخت دقیق آن برای هر شهروندی ضروری است. همانطور که در این مقاله تشریح شد، توهین درجه شش مجازات جزای نقدی را در پی دارد که بر اساس آخرین مصوبات (سال ۱۴۰۳) از دویست میلیون تا هشتصد میلیون ریال متغیر است. اما، این تنها یک بخش از تصویر است؛ انواع خاص توهین، نظیر قذف، توهین به مقامات، مقدسات، بنیان گذار جمهوری اسلامی و رهبری، یا توهین به زنان و کودکان در اماکن عمومی، دارای مجازات های به مراتب شدیدتری هستند که می تواند شامل شلاق و حبس باشد.

نظام درجه بندی مجازات ها، ابزاری مهم برای ایجاد عدالت و تناسب در احکام قضایی است. آگاهی از این نظام، عناصر تشکیل دهنده جرم توهین، انواع آن و نحوه پیگیری قضایی، به افراد کمک می کند تا هم از حقوق خود در برابر توهین دفاع کنند و هم از ارتکاب این جرم و مواجهه با تبعات حقوقی آن پرهیز نمایند. در نهایت، رعایت احترام متقابل و آگاهی از چارچوب های قانونی، سنگ بنای جامعه ای سالم و با کرامت انسانی است.

سوالات متداول

آیا توهین به مرده جرم است؟

خیر، توهین مستقیم به یک فرد متوفی، به خودی خود جرم محسوب نمی شود؛ زیرا جرم توهین، به حیثیت و کرامت یک شخص زنده مربوط است. اما، اگر توهین به متوفی به گونه ای باشد که عرفاً توهین به بازماندگان او (مانند فرزندان، همسر یا والدین) تلقی شود و موجب هتک حیثیت آنان گردد، در این صورت می تواند از طریق شکایات خصوصی از سوی بازماندگان پیگیری شود و مشمول ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی قرار گیرد.

آیا توهین به اشخاص حقوقی (شرکت ها، ادارات) جرم است؟

بر اساس ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، که به توهین به افراد اشاره دارد، دایره شمول این جرم به طور غالب شامل اشخاص حقیقی است. رویه قضایی و دکترین حقوقی نیز بر این نظر است که اشخاص حقوقی (مانند شرکت ها، سازمان ها یا ادارات دولتی) نمی توانند موضوع جرم توهین واقع شوند. با این حال، اگر توهین به یک شخص حقوقی، در واقع توهین به مدیران یا کارکنان آن باشد و مصداق توهین به شخص حقیقی پیدا کند، قابل پیگیری خواهد بود. همچنین، ممکن است این گونه رفتارها تحت عناوین دیگر مانند نشر اکاذیب یا افترا قابل پیگیری باشد.

تفاوت توهین و افترا چیست؟

تفاوت اصلی بین توهین و افترا در ماهیت و نوع رفتار مجرمانه است:

• توهین: شامل نسبت دادن هرگونه امر وهن آور، فحاشی یا الفاظ رکیک به دیگری است که موجب تحقیر یا خفیف کردن او در نظر عرف شود. توهین معمولاً یک امر کلی و غیرقابل اثبات است و صرفاً به هتک حیثیت معنوی مربوط می شود.
• افترا: شامل نسبت دادن یک جرم (قابل اثبات) به دیگری است که آن جرم را مرتکب نشده باشد و مرتکب افترا نتواند صحت آن را اثبات کند. در افترا، هدف متهم، متهم کردن دیگری به یک جرم مشخص است.

به عبارت دیگر، در توهین، هدف تحقیر است، اما در افترا، هدف نسبت دادن یک جرم دروغین است.

آیا توهین از روی عصبانیت و بدون قصد مجازات دارد؟

برای تحقق جرم توهین، وجود عنصر معنوی (قصد توهین آمیز بودن رفتار و آگاهی از موهن بودن آن) ضروری است. اگر فردی در حالت عصبانیت شدید و بدون هیچ قصدی برای توهین، صرفاً الفاظی را به کار ببرد که در حالت عادی توهین آمیز تلقی می شود، اثبات عدم قصد توهین می تواند به دفاع از او کمک کند. با این حال، این موضوع به تشخیص قاضی و شرایط خاص پرونده بستگی دارد. صرف عصبانیت، به تنهایی دلیل بر عدم مسئولیت کیفری نیست و قاضی با بررسی مجموع اوضاع و احوال، قصد متهم را احراز می کند. غالباً، استفاده از الفاظ رکیک و فحاشی، خود دلیل بر قصد توهین آمیز بودن فعل تلقی می شود.

مهلت شکایت از جرم توهین چقدر است؟

جرم توهین، به طور کلی یک جرم قابل گذشت محسوب می شود (ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی). به این معنا که تعقیب و رسیدگی به آن، منوط به شکایت شاکی خصوصی است و با گذشت او، تعقیب یا اجرای مجازات متوقف می شود. در جرائم قابل گذشت، شاکی باید ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم، شکایت خود را مطرح کند. پس از انقضای این مهلت یک ساله، حق شکایت ساقط می شود و حتی اگر شاکی اقدام به طرح شکایت کند، دادسرا قرار موقوفی تعقیب صادر خواهد کرد.